Abrakadabra to czary i magia
Sekretem jest przepis na gumisiowy sok
Tam hokus, marokus dostarcza złych pokus
Lecz misie zwyciężą, dla wroga to szok!Andrzej Zaucha, Gumisie
Kto z nas nie chciałby mieć nadludzkiej siły i mocy, jak po wypiciu soku ze smerfojagód, czy choćby zwinności sympatycznych Gumisiów. Bohaterowie tych kraskówek wypijali łyk soku z gumi czy smerfojagód i mogli przenosić góry. Byli odważni, niezłomni i nie do pokonania. A co, jeśli wam powiem, że jest taka lecznicza substancja, która ma bardzo zbliżone właściwości i po dłuższym stosowaniu zmienia nas w mocarzy. Mało tego większość z nas zetknęła się z nią choćby raz w życiu, głownie w dzieciństwie. Dodatkowo ma ona kolor bardzo zbliżony do magicznych soków. Cóż to takiego? Każdy zapyta z niedowierzaniem. To nasz poczciwy, znany do 150 lat błękit metylenowy. Po raz pierwszy został wytworzony w 1876 roku przez Heinricha Caro i był używany jako bardzo skuteczny błękitny barwnik. Obecnie jest jednym z podstawowych leków na liście Światowej Organizacji Zdrowia.
A gdzie się z nim mogliśmy spotkać? Zaraz po urodzeniu i w dzieciństwie pędzlowano nam gardło walcząc z pleśniawkami i innymi zakażeniami jamy ustnej. Odkażali nam różne rany i zadrapania, a w szkole na lekcjach chemii badaliśmy nim pH. No i zawsze był problem z niebieskimi plamami na odzieży czy stole, których niczym nie można było zmyć. Poza tym błękit w medycynie miał inne dużo poważniejsze zastosowania. Był i jest to lek ratujący życie w przypadkach zatrucia czadem czy cyjankami. To on potrafi zamienić methemoglobinę w normalną i przywrócić nam prawidłowe funkcje erytrocytów. Skutecznie też zwalcza zarodźca malarycznego wywołującego u ludzi śmiertelną malarię.
W tym artykule, z racji tematyki bloga skupimy się na niedawno poznanych właściwościach błękitu,usprawniających pracę mózgu, odmładzających i przeciwstarzeniowych.
Błękit metylenowy – cóż to jest?
Błękit metylenowy (ang. methylene blue, MB) jego nazwa chemiczna to chlorek metylotioniny. Jest syntetycznym związkiem, który zawiera centralny aromatyczny układ pierścieniowy tiazyny. Jest barwnikiem, wskaźnikiem pH oraz farmaceutykiem wykorzystywanym w leczeniu zakażeń układu moczowego, malarii i methemoglobinemii oraz stosuje się go w chorobach neurologicznych. Jest to pierwszy syntetyczny lek zastosowany w lecznictwie, gdy w 1890 roku Paul Erlich wykorzystał go w leczeniu malarii i do dziś jest szeroko stosowany w ogólnej medycynie. Fenomen MB polega na tym, że jego struktura pozwala na przenoszenie elektronów co sprawia, że na wysoki potencjał redukcji zbliżony do tlenu. W swej pierwotnej postaci suchego proszku ma barwę ciemnozieloną, w roztworze wodnym przyjmuje intensywny błękitny kolor, co nadało mu jego powszechną nazwę.
Lecznicze zastosowania błękitu metylenowego
Jak już wcześniej nadmieniłem w tym artykule skupimy się na niektórych właściwościach leczniczych MB, takich jak: usprawnianie pracy mózgu, odmładzanie organizmu i działanie przeciwstarzeniowe. Nie będziemy rozpatrywać MB jako lek stosowanego w leczeniu malarii i methemoglobinemii.
Podstawowy mechanizm – wpływ na mitochondria
Według najnowszych badań błękit metylenowy ma znaczący wpływ na usprawnianie pracy mitochondriów. Stwierdzono, że MB ma właściwości wychwytu swobodnych elektronów w mitochondriach i bezpośrednie ich przekierowanie, przenoszenie z NADH do cytochromu C, co znacznie aktywuje wytwarzanie ATP. Proces ten dodatkowo zmniejsza stres oksydacyjny w mitochondriach. MB jest silnym antyoksydantem, a jego skuteczne działanie wzmaga fakt, że bardzo dobrze przenika przez błony komórkowe. Sprawia to, że z łatwością dociera do struktur w centralnym układzie nerwowym, gdyż przenika przez barierę krew – mózg, przez którą inne antyoksydanty, bardziej złożone nie mogą się przebić. Działanie MB jest dość specyficzne, ponieważ niskie dawki działają ochronnie na mitochondria hamując ich degradację i podtrzymując ich fizjologiczne działanie.
Błękit metylenowy cechuje pewien dymorfizm działania. W niskich stężeniach działa jak donor elektronów, sprzyjając dimeryzacji i redukcji, w zakresie wspomagania efektów fizjologicznych w mitochondriach. Natomiast wysokie stężenia promują utlenianie, a wtedy MB przekształca się w oksydant i wchodzi w reakcję z endogennymi donorami elektronów, takimi jak fosforan dinukleotydu nikotyno-adeninowego (NADPH) i dinukleotyd nikotyno-adeninowy (NADH), co zaburza procesy utleniania w mitochondriach. To pokazuje, że dobór odpowiedniej dawki preparatu jest bardzo ważny i trzeba ją precyzyjnie ustalić dla każdego przypadku.
Działanie nootropowe
Chlorek metylotioniny (MB) jak już wcześniej wspominaliśmy z łatwością przenika przez barierę krew-mózg i kumuluje się w układzie nerwowym. Jako antyoksydant i wspomagając pracę mitochondriów wykazuje działanie neuroprotekcyjnie, a dodatkowo poprawia pamięć i zwiększa neuroplatyczność mózgu. Zauważono, że regularne przyjmowanie MB wpływa na poprawę procesów konsolidacji pamięci, co wydatnie poprawia pamięć długotrwałą.
Lek hamuje aktywność enzymu – acetylocholinesterazy, a to zapobiega rozpadowi cząsteczek acetylocholiny. Jest to główny neuroprzekaźnik w układzie nerwowym, a jego zwiększona ilość wpływa pozytywnie na wszystkie procesy kognitywne, od polepszenia przyswajania informacji i ich przetwarzania, do zwiększonej koncentracji. U pacjentów przyjmujących preparat występuje znaczny przypływ energii i zwiększa się motywacja do działania, następuje redukcja uczucia ociężałości, senności i ogólnego przemęczenia.
Działanie antydepresyjne
Działanie przeciwdepresyjne błękitu metylenowego wynika z faktu, iż wykazuje on aktywność inhibitora monoaminooksydazy (oksydaza monoaminowa, MAO z ang. monoamine oxidase). To właśnie ten enzym odpowiada za rozpad hormonu szczęścia – serotoniny. MB hamując aktywność MAO podtrzymuje prawidłowy a nawet wyższy poziomu serotoniny, a to w sposób bezpośredni przekłada się na polepszenie naszego samopoczucia i ogólny dobrostan. Efekt ten jest obserwowany przy przyjmowaniu większych dawek, które można określić jako lecznicze i stosowanych głównie w stanach depresji i demencji. Dodatkowym efektem, o którym wcześniej pisaliśmy, o pozytywnym działaniu jest hamowanie acetylocholinoesterazy, hydrolaza acetylocholinowa, AChE – enzymu rozkładającego jeden z podstawowych neuroprzekaźników, acetylocholinę, na cholinę i resztę kwasu octowego, o czym pisaliśmy powyżej.
Leczenie choroby Alzheimera, Parkinsona i neurodegeneracji
Z uwagi na powyższe działania, podjęto z pozytywnym skutkiem próby zastosowania MB w terapii takich schorzeń jak zaburzenia poznawcze, schizofrenia, choroba Alzheimera czy choroba Parkinsona. Etiologią tych chorób są zaburzenia w pracy mitochondriów komórek nerwowych, a błękit metylenowy poprawiając ich energetykę i sprawność działania przyczynia się do poprawienia funkcjonowania całego układu nerwowego. Powstrzymywanie dysfunkcji mitochondriów, redukcja stresu oksydacyjnego i stanów zapalnych, to podstawowe czynniki powstrzymujące rozwój tych chorób.
Jeśli chodzi o działanie na centralny układ nerwowy, to trzeba zwrócić uwagę na fakt odkryty już w 1890 roku, gdy Paul Erlich zaczął wykorzystywać ten preparat w leczeniu malarii. Naukowiec ten stwierdził, że po podaniu błękitu metylenowego następuje bardzo szybka jego kumulacja w tkance mózgowej. Fenomen ten określono mianem „magic bullet”(magiczna kula), co sugerowało wpływ na cały mózg. Zjawisko to pokazuje, że już niewielkie dawki stosowane systematycznie mają wprost magiczne działanie.
Efekt anti-aging
Poza działaniem neuroprotekcyjnym na tkankę mózgową, co samo w sobie jest już efektem anti-aging zaobserwowano u osób stosujących MB profilaktycznie, wpływ na odmładzanie skóry. Podczas stosowania błękitu następowała znaczna redukcja zmarszczek, przebarwień skóry wieku starczego czy utrudnionego gojenie ran oraz redukcja blizn. Efekty te są spowodowane wysoki potencjał przeciwutleniający MB, zwiększoną energetyką mitochondriów i redukcją miejscowych stanów zapalnych.
Badacze z Uniwersytetu Maryland wykazali, że MB może spowalniać lub odwracać objawy starzenia skóry w każdym wieku. Amerykanie testowali błękit metylenowy na komórkach pobranych od zdrowych dawców w średnim wieku oraz od pacjentów z progerią (przedwczesne starzenie się organizmu). Oprócz błękitu metylenowego testowano także 3 inne antyutleniacze: acetylocysteinę (NAC), MitoQ i MitoTEMPO (mTEM).
Wyniki badań pokazały, że błękit metylenowy wypadał lepiej od pozostałych przeciwutleniaczy. Czynnik ten poprawiał różne symptomy starzenia w komórkach osób zdrowych i z progerią. W fibroblastach, które produkują kolagen, następował spadek stężenia reaktywnych form tlenu (RFT) i wskaźnika śmierci komórkowej. Widać było za to wzrost wskaźnika podziałów komórkowych.
Podobne efekty uzyskał zespół prof. Kan Cao z Uniwersytetu Maryland podczas testów na komórkach pozyskanych od ponad osiemdziesięcioletnich dawców. Po koniec miesięcznego badania zaobserwowano m.in.spadek ekspresji 2 biomarkerów starzenia komórkowego: p16 i SA-β-gal.
Efekty pokazały, że błękit bardziej niż inne przeciwutleniacze (NAC, MitoQ i MitoTEMPO) stymulował proliferację fibroblastów i efektywniej spowalniał procesy starzenia komórek. Ponadto poprawiał żywotność skóry, promował gojenie się ran oraz zwiększał nawilżenie skóry i grubość skóry właściwej.Wpływał na ekspresję genów, powodując regulację syntezy elastyny i kolagenu 2A1, dwóch niezbędnych składników dla zdrowej skóry – informuje podane za portalem kopalniawiedzy.pl.
Przyjmowanie błękitu metylenowego.
W przypadkach leczenia methemoglobinemii przy zatruciu czadem czy malarii podaje się roztwór MB w postaci iniekcji dożylnych czy wlewów kroplowych. Natomiast przy profilaktycznym czy nawet leczniczym stosowaniu w przypadku wyżej wymienionych zaburzeń i działaniu przeciwstarzeniowym wystarczy przyjmowanie doustne. Dawkowanie bazuje na tzw. mikrodawkach, bo takie ilości zapewniają nam efekt hormetyczny, ujawniający antyoksydacyjną naturę błękitu metylenowego. W jego przypadku duże dawki nie oznaczają lepszego efektu, ponieważ wtedy zmienia się on w niszczący wolny rodnik, zbliżony swoimi właściwościami do reaktywnego tlenu.
Systematyczne mikrodawkowanie, oznaczające przyjmowanie od 10 do 20 kropli (1% roztworu wodnego) 4 razy dziennie ma subtelne działanie fizjologiczne, a efekt kumulacji sprawia, że w miejscach dotkniętych patologią otrzymujemy dawki lecznicze.
Jednak przy leczeniu stanów depresyjnych i otępienia wymagane są dawki liczone w dziesiątkach miligramów, w celu uczynnienia mechanizmów hamowania enzymu monoaminooksydazy i zwiększenia poziomu serotoniny. W takich dawkach jest niwelowany pozytywny efekt wspomagania pracy mitochondriów, a sam błękit jak już wspominałem staje się silnym oksydantem. Stosowanie dużych dawek ma też inne, bardziej przyziemne wady. Kolor naszego moczu zmienia się na zielony lub niebieski, co może trwale zabarwić naszą bieliznę. Picie tak stężonych roztworów barwi przejściowo nasz język, jamę ustną i szkliwo na intensywny błękit, dlatego polecam picie przez słomkę.
W celu lepszego przyswajania można roztwór podawać podjęzykowo, z uwagi na silne unaczynienie tego miejsca.
Obecnie MB jest również stosowany z dobrym efektem w kosmetologii jako dodatek do kremów i miejscowych aplikacji, jednak z uwagi na swoje właściwości barwiące zastosowanie w większych dawkach jest dość ograniczone.
Skutki uboczne
Mogą obejmować wzrost ciśnienia tętniczego z uwagi na hamowanie przez MB wytwarzania NO w naczyniach krwionośnych. Innymi objawami obserwowanymi przy większych dawkach są: nudności i wymioty, rozkojarzenie, przyspieszony, płytki oddechu, możliwa tachykardia. MB może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, jak selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI), inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny (SNRI), lekami przeciwdepresyjnymi i innymi inhibitorami MAO ich synergiczne działanie może doprowadzić do wystąpienia zespołu serotoninowego.
Podsumowanie
– z łatwością dociera do struktur w centralnym układzie nerwowym, gdyż przenika przez barierę krew mózg,ulega kumulacji w centralnym układzie nerwowym;
– działając głównie w strukturach mitochondriów jako donor elektronów z NADH do cytochromu C, co znacznie aktywuje wytwarzanie ATP;
– jest silnym antyoksydantem i hormetykiem wspomagającym metabolizm i działającym przeciwzapalnie;
– wykorzystywanym w leczeniu zakażeń układu moczowego, malarii i methemoglobinemii;
– wykazuje działanie neuroprotekcyjnie, a dodatkowo poprawia pamięć i zwiększa neuroplatyczność mózgu;
– hamuje aktywność MAO, co podtrzymuje prawidłowy a nawet wyższy poziomu serotoniny;
– hamuje aktywność enzymu – acetylocholinesterazy, a to zapobiega rozpadowi cząsteczek acetylocholiny;
– niskie dawki MB zapobiegają neurodegeneracji wywołanej zaburzeniami metabolicznymi, co jest wykorzystywane w terapii takich schorzeń jak zaburzenia poznawcze, schizofrenia, choroba Alzheimera czy choroba Parkinsona;
– znaczna redukcja zmarszczek, przebarwień skóry wieku starczego czy utrudnionego gojenie ran;
– wpływał na ekspresję genów, powodując regulację syntezy elastyny i kolagenu 2A1;
– zwiększony spadek ekspresji 2 biomarkerów starzenia komórkowego: p16 i SA-β-gal;
– stymuluje proliferację fibroblastów i efektywnie spowalnia procesy starzenia komórek.
Pozdrawiam wszystkich, przyszłych amatorów „soku z gumijagód”.
Sam go używam z bardzo pozytywnym efektem.
Dark Oro.
.
CIEKAWOSTKA
Błękit metylenowy jest dostępny jako odczynnik chemiczny oraz w preparatach leczniczych. Jednak dostępność tego preparatu na terenie Polski jako leku w aptekach, nie wiedzieć z jakiego powodu jest bardzo ograniczona lub wręcz nie możliwa. Można go nabyć w krajach ościennych jak Niemcy czy Czechy, ale nie u nas. Pozostają sieci internetowe, ale tutaj należy zwrócić szczególną uwagę na producenta i medyczne zastosowanie specyfiku. Często sprzedawany jest roztwór robiony z proszku ogólnie dostępnego w sklepach chemicznych, jednak jest to barwnik chemiczny, nie do zastosowań leczniczych.
Ma w sobie zanieczyszczenia chemiczne w tym metale ciężkie, co może powodować zatrucia i pogorszenie stanu zdrowia. Poza tym w sklepach chemicznych często jest mylony z błękitem metylowym (błękit anilinowy), to zasadniczo dwie różne substancje, a jego właściwości mogą być potencjalnym zagrożeniem dla naszego zdrowia.
.
LITERATURA MATERIAŁY ŹRÓDŁOWE:
Mark Sloan, Błękit metylenowy. Kompletny przewodnik Oficyna Wydawnicza ABA, 2024:
Poteet E, Winters A, Yan LJ, Shufelt K, Green KN, Simpkins JW, Wen Y, Yang SH. Neuroprotective actions of methylene blue and its derivatives. PLoS One. 2012; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3485214/
Oz M, Lorke DE, Petroianu GA. Methylene blue and Alzheimer’s disease. Biochem Pharmacol. 2009 Oct 15;78(8):927-32; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19433072/
Donovan Tucker et al. „From Mitochondrial Function to Neuroprotection – An Emerging Role for Methylene Blue” Mol Neurobiol. 2018 Jun;
Julio C. Rojas et al. „Neurometabolic mechanisms for memory enhancement and neuroprotection of methylene blue” Prog Neurobiol. 2012 Jan;
Zheng-Mei Xiong et al. „Anti-Aging Potentials of Methylene Blue for Human Skin Longevity” Sci Rep 7;
