Starość to jedyny sposób, by żyć długo. Charles Augustin Sainte-Beuve
Starzenie się to złożony i nieunikniony proces biologiczny, który fascynuje ludzkość od zarania wieków. Z jednej strony jest to naturalny etap życia, z drugiej źródło wielu informacji o samym życiu. Badanie procesu starzenia jest kluczem do wydłużenia życia i polepszania jego komfortu, choćby przez walkę z chorobami przewlekłymi. Warto poznać historię zmagań ludzkości z nieuniknioną śmiercią, choćby dla tego, żeby dostrzec jakie mamy osiągnięcia w polepszaniu naszej starości. Poznajmy też drogę, którą przeszła ludzkość w pogoni za odwiecznym marzeniem o długim życiu, a może nawet nieśmiertelności.
Historia badań nad starzeniem i długowiecznością:
Starożytność: W kulturach starożytnych długowieczność a tym samym i starość powiązana była z boską interwencją, cudami lub magicznymi rytuałami. Nie wszyscy pewnie znamy mit o trzech boginiach prządkach, Kloto (prządka nici żywota) Lachesis (strzegąca tej nici) i wreszcie Atropos(ta, która tę nić przecina, kończąc tym samym życie człowieka). Były to, moim zdaniem najważniejsze bóstwa, bo nie podlegały woli nikogo, nawet bogów z Olimpu, gdyż to one decydowały nie tylko o śmierci ludzi, ale i bogów. Tak więc długowieczność i nieśmiertelność w mitycznej Grecji były zarezerwowane dla bogów, herosów i im podobnych. Mimo to ludzie zawsze chcieli być jak bogowie długowieczni.
Byli też ludzie dla których nieśmiertelność, o którą walczyli stała się karą. Przykładem niech będzie Syzyf, czy jego chiński odpowiednik Wu Gang wiecznie ścinający drzewo cynamonowe na Księżycu.
– Starożytny Egipt: Receptury na „eliksiry życia” spisane na papirusach w grobowcach sprzed tysięcy lat. Wierzono, że stosowanie ziół i rytuałów może przedłużyć życie i młodość, słynne kąpiele Kleopatry. Sztuka balsamowania była procesem zapewniającym duszy nieśmiertelności, doprowadzono ją do perfekcji, żeby dusza nieśmiertelna miała dokąd wracać przez tysiąclecia.
– Chiny: Wydłużenie życia w wyniku zastosowania taoistycznego „eliksiru nieśmiertelności” przygotowywanego na bazie metalicznej rtęci. Znany alchemik Ge Hong (283–343 n e) opisał różne systemy walki ze starości i osiąganie długowieczności poprzez ćwiczenia i medytację(1).
Bogowie nie bez racji doszli do wniosku, że nie ma
straszniejszej kary, niż praca bezużyteczna i bez nadziei.Albert Camus, Mit Syzyfa
– Mitologia grecka: W tych wierzeniach wieczna młodość i nieśmiertelność były przypisane głównie bogom i herosom a ludzie, którzy ośmielili się po nie sięgnąć, owszem dostawali je ale za cenę wiecznego cierpienia. Przykładem niech będzie Syzyf król Koryntu, który uwięził bożka śmierci Tanatosa czym sprawił, że ludzie byli nieśmiertelni. Potem po swojej śmierci oszukał jeszcze Hadesa, co tak rozsierdziło bogów Olimpu, że dali mu wymarzoną nieśmiertelność, ale i kawał ciężkiej, nikomu niepotrzebnej roboty do wykonania w tym czasie.
– Europa Średniowieczna: Średniowiecze to czasy niezbyt przychylne marzeniom o długowieczności. Za szerzenie idei niezgodnych z nauk kościoła a taką mogło być, choćby leczenie ziołami można było stanąć przed Świętym Oficjum i zginać przez spalenie żywcem. Średniowiecze, to też okres wypraw krzyżowych w celu nawrócenia niewiernych i odzyskania Ziemi Świętej ale i tutaj jest poszukiwanie nieśmiertelności, w postaci Świętego Grala. Byli też ludzie, którzy nieustannie myśleli o wiecznym życiu i młodości, to alchemicy. Alchemicy, tacy jak Paracelsus (1493–1541) badali „kamień filozoficzny”, który miał zapewniać wieczne życie, młodość i przy okazji złoto. Badania te były prowadzone w mistycznej atmosferze, ale realnie przyczyniły się do rozwoju chemii i medycyny w tym ziołolecznictwa.
– W XVII–XIX wieku: Rozpoczęły się badania przeprowadzane z wyciąganiem konkretnych wniosków, opartych na podstawach naukowych, co dało podwaliny obecnej nauce.
Francis Bacon (1561–1626) postulował, że nauka może przedłużać życie. W swojej książce „Historia vitae et mortis” sugeruje metody konserwacji zdrowia, takie jak dieta i higiena.
Antonie van Leeuwenhoek (1632–1723), twórca mikroskopu, dał nowe możliwości badań nad budową i funkcjonowaniem organizmów na poziomie komórkowym.
Jean-Baptiste Lamarck (1744–1829) sugerował, że starzenie jest skutkiem kumulacji złogów w nieużywanym narządzie i jego zanikiem, proces może zostać opóźniony poprzez zmianę stylu życia. Sformułował słynne prawo obowiązujące do dziś, nazwane jego imieniem „Narządy używane rozwijają się, zaś nieużywane zanikają”, co w dzisiejszych czasach jest podstawą fitnessu czy kulturystyki.
XX wiek: Narodziny gerontologii. W XX wieku badania nad starzeniem stały się odrębną dziedziną nauki.
Ilja Iljicz Miecznikow (1845–1916), laureat Nagrody Nobla w 1908 r , użył terminu „gerontologia” na określenie stanu starzenia się organizmu w wyniku nagromadzenia produktów metabolizmu i ich pochodnych. Był też ojcem stosowania probiotyków. Rozwinął teorię, że starzenie powodują toksyczne bakterie w jelitach a kwas mlekowy produkowany przez inne bakterie jest dla nich zbójczy, co może przedłużyć życie. Opublikował The Prolongation of Life: Optimistic Studies, w którym opisał właściwości bakterii kwasu mlekowego (Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus) mogcych potencjalnie przedłużyć życie(3).
Leonard Hayflick ( 1928-2024) Odkrył ograniczoną ilość podziałów komórkowych, co jest znane jako „limit Hayflicka”. Jest to jedna z przyczyn starzenia się i śmierci komórek, co w jakimś stopniu wyjaśnia kwestię długowieczności(4).
Denham Harman (1916–2014) w 1956 roku tworzy teorię o wpływie wolnych rodników na procesy starzenie jako wynik procesów oksydacyjnych w komórkach. Teoria ta po wielu latach badań nie została w pełni potwierdzona, lecz nadal jest badana. Natomiast ma bardzo duży wpływ na zalecenia dietetyczne przy stosowaniu suplementów, co nieraz jest szkodliwe(1,2).
Siergiej Abramowicz Woronow (1866-1951 ) – francuski chirurg rosyjskiego pochodzenia, wprowadził technikę chirurgicznego wszczepiania tkanki jąder młodych małpy do jdąer starych mężczyzn w celu odmłodzenia. Metoda ta w latach 20 i 30 XX wieku była na tyle rozpowszechniona i skuteczna, że na jej cześć wymyślono specjalny drink „The Monkey Gland”. Ostatnie badania pokazuj, że terapia była skuteczna dzięki czynnikom immunosupresyjnym komórek Sertolego i podjęciu przez nie produkcji testosteronu. W czasie II wojny światowej zstąpiono ten bolesny zabieg podawaniem syntetycznego testosteronu, co było początkiem dzisiejszej TRT.
– XXI wiek: Współczesna nauka i terapie długowieczności. W ostatnich dekadach badania nad długowiecznością stały się priorytetem wielu instytucji naukowych i firm biotechnologicznych. Prace te są prowadzone w różnych kierunkach zgodnie z najnowszymi teoriami starzenia się organizmu i długowieczności.
Badania nad genami długowieczności: W modelach organizmów, takich jak nicienie C. elegans, odkryto geny, które znacznie zwiększają długości życia. Na przykład mutacje w genie daf-2 mogą podwoić długość życia robaków obłych. Podobne geny zidentyfikowano u myszy i ludzi, co zapoczątkowało prace nad możliwością ich aktywowania w naszym organizmie.
Skracanie telomerów: W 2009 roku Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny została przyznana Carol W. Greider, Elizabeth Blackburn i Jack W. Szostakowi za pionierskie badania nad telomerami i enzymem telomerazą chroniącym chromosomy. Manipulacja tym mechanizmem może mieć potencjalny wpływ w spowalnianiu procesu starzenia ale także może być wykorzystany w walce z nowotworami(5,6).
Interwencje farmakologiczne: Substancje takie jak rapamycyna (inhibitor szlaku mTOR) oraz resweratrol (związek obecny w czerwonym winie) badane są w kierunku przedłużania życia w modelach zwierzęcych i u człowieka(9).
Innowacje biotechnologiczne: Terapie komórkami macierzystymi takie jak transfuzje osocza młodych osobników (tzw. parabioza), oraz badania nad reprogramowaniem komórek są rozwijającymi się kierunkami badań nad długowiecznością.
Jak widać od zarania ludzkości człowiek myślał o długowieczności i wiecznej młodości, nie tylko myślał ale czynnie działał, co doprowadziło do powstania całych dziedzin nauki jak geriatria, gerontologia czy prężnie rozwijająca się w ostatnim dziesięcioleciu medycyna anty-agingowa.
O tych i innych sposobach przedłużania życia i walki ze starzeniem się naszego organizmu, będę pisał w następnych postach przy okazji omawiania współczesnych teorii starzenia. „Teorie starzenia w praktyce”1
Dziękuję za poświęcony czas i zapraszam do komentowania.
Dark Oro.
LITERATURA:
1. Harman D. Starzenie się: teoria oparta na chemii wolnych rodników i promieniowaniu. J Gerontol. 1956.
2. Denham Harman, MD, Ph.D.: Pionierskie badania nad starzeniem się przez pięć dekad” . Zdrowie . University of Nebraska w Omaha . 2008–2009
3. Philip A. Mackowiak, Recycling metchnikoff: probiotics, the intestinal microbiome and the quest for long life, „Frontiers in Public Health” 2013,
4. Hayflick L, Moorhead PS. Seria hodowli ludzkich szczepów komórek diploidalnych. Exp Cell Res. 1961
5. Blackburn EH, Epel ES, Lin J. Telomery i zdrowie: rola biologii telomerów w starzeniu się i chorobach. JAMA. 2015.
6. Jaskelioff M i in. Reaktywacja telomerazy odwraca proces starzenia się tkanek. degeneracja u starych myszy z niedoborem telomerazy. Nature. 2011.
