Ale bez tłuszczów Omega nie będziesz – Α i Ω.
.
Jam Alfa i Omega, Pierwszy i Ostatni, Początek i Koniec
Apokalipsa św. Jana (1,8; 21,6; 22,13)
Tak już w najdawniejszych czasach te dwie litery były wszystkim, początkiem i końcem a między nimi mieściło się wszystko, cały świat, całe życie. Nas głównie interesuje ten koniec, bo początek mamy już za sobą.
Omega to ostatnia litera w alfabecie greckim i praktycznie znaczyła duże (mega) „O” w odróżnieniu od małego „o” zwanego omikron i była to ostatnia litera alfabetu. To położenie sprawiło że zaczęto ją utożsamiać z końcem ostatecznym, naturalnym końcem wszechświata, historii, czasu czy życia. Symbolizuje definitywny kres każdego istnienia lub zjawiska. W tym znaczeniu A i Ω były przedstawiane jako symbol Boga i boskości . Początek i koniec wszystkiego stworzenia, przywołane w Apokalipsie św. Jana. (1,8; 21,6; 22,13)
Omega funkcjonuje też w teoriach kosmologicznych, jako „punkt Omega” ewolucyjny kres całego Wszechświata.
W historii możemy natrafić także, na inne znaczenie tej litery symbolizujące nadzieję i mistrzostwo, najwyższe dokonania. Tę symbolikę w 1894 roku wykorzystali szwajcarscy zegarmistrzowie bracia Brandt, którzy stworzyli nowy mechanizm zegarków – kaliber „19-ligne”, nazwany „Omega”. W 1903 r firma OMEGA Watch Co. braci Brandt stała się największym producentem gotowych zegarków w Szwajcarii i był to dopiero początek.
Ale wróćmy do naszego głównego tematu kwasów tłuszczowych Omega. Są to związki należące do wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, czyli posiadających co najmniej dwa wiązania podwójne między atomami węgla w łańcuchu. Symbol Omega z numerem przy nim stojącym określa przy którym węglu brakuje wodoru i jest pierwsze, podwójne wiązanie. W związku z tym mamy różne kwasy omega – 3,5,6,7,9. Poza pierwszym wiązaniem od którego bierze się nazwa mogą posiadać nawet po kilka dodatkowych wiązań tego rodzaju. Sprawia to, że związki te są wyjątkowo niestabilne i ulegają peroksydacji pod wpływem powietrza, promieni UV czy temperatury.
Innym zjawiskiem jest częściowe uwodornienie, w procesie tym zmienia się konfiguracja przestrzenna związków i przechodzą one z formy cis w trans (izomeryzacja), co sprawia że stają się dla naszego organizmu szkodliwe. Kwasy takie uszkadzają struktury błon komórkowych a to jest bezpośrednia przyczyna rozwoju arteriosklerozy i choroby wieńcowej. Ich nagromadzenie w komórkach prowadzi do powstania insulinooporności i rozwoju cukrzycy typu 2. Wpływają też na zwiększenie produkcji złego cholesterolu LDL i obniżenie HDL, co dodatkowo nasila procesy miażdżycowe.
Najważniejszymi kwasami tej grupy są Omega-3 -6 -9.
Wśród Omega-3 i -6 mamy tzw. Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe czyli takie, których nasz organizm nie jest w stanie sam wyprodukować i są to :
1. Kwas Alfa-linolenowy – ALA – należy do grupy kwasów Omega-3 , olej lniany (53%), olej rzepakowy (10%)
2. Kwas Linolenowy – LA – należy do grupy kwasów Omega-6, olej z wiesiołka, pestek winogron, słonecznikowy
Kwasy te są niezbędne, a z nich wytwarzane są inne wtórne kwasy omega-3 i 6, które błędnie też są nazywane niezbędnymi jak np. EPA czy DHA. Organizm nasz potrafi je sam produkować podobnie jak Omega-9. Dlatego nazywanie ich niezbędnymi jest błędem.
Kwasy EPA i DHA obficie występują w tłuszczu rybim, mięsie ryb oceanicznych, glonach , mięczakach i trzeba je dostarczać w diecie, gdyż kwas Alfa-linolenowy pochodzący z roślin jest trudno przyswajalny szczególnie przez organizm męski.
Z kwasu Alfa-linolenowy – ALA który jest niezbędnym nienasyconym kwasem Omega-3 są wytwarzane wtórnie kwasy :
EPA – Kwas eikozapentaenowy (EicosaPentaenoic Acid)
– układ nerwowy – jest składnikiem błon komórkowych neuronów, odpowiednie stężenie odpowiedzialne za rozwój płodowy mózgu, znacznie przyczynia się do zdrowego funkcjonowania układu nerwowego oraz poznawczego u niemowląt i dzieci, wspomaga zdolności uczenia i pamięć (8),
– układ sercowo-naczyniowy – zmniejsza w organizmie stężenie trójglicerydów i poziom złego cholesterolu korzystnie wpływa na zdrowie serca, wykazuje właściwości przeciwzapalne, obniża ciśnienie krwi, zmniejsza krzepliwość krwi i jej lepkość, przez co zmniejsza ryzyko powstawania zakrzepów.
– układ hormonalny – reguluje gospodarkę i równowagę układu hormonalnego, sprawia, że cykl menstruacyjny jest regularny, Przeciwdziała zachorowaniu na cukrzycę typu2 oraz zmniejsza insulinoodporności
DHA – Kwas dokozaheksaenowy (DocosaHexaenoic Acid) – układ nerwowy – jest głównym składnikiem lipidów strukturalnych obecnych w błonach komórkowych neuronów, zwłaszcza w mózgu (97% wszystkich kwasów tłuszczowych omega-3 obecnych w mózgu), odpowiednie stężenie odpowiedzialne za rozwój płodowy mózgu, wspomaga zdolności uczenia i pamięć, istotny dla ochrony przed chorobami neurodegeneracyjnymi, lepsze wykorzystanie przez neurony neuroprzekaźników – dopaminy, serotoniny czy noradrenaliny(2).
– układ sercowo-naczyniowy – korzystnie wpływa na zdrowie serca, obniża poziom trójglicerydów, poprawia elastyczność naczyń krwionośnych oraz wspomaga regulację ciśnienia krwi, wpływa na występowanie stanów zapalnych zmniejszając procesy odkładania blaszek miażdżycowych.
– narządu wzroku – jest ważnym związkiem budującym plamkę żółtą w siatkówce oka, która odgrywa istotną rolę w procesie precyzyjnego widzenia, zmniejsza ryzyko chorób takich jak zwyrodnienie plamki żółtej czy jaskry.
Kwas linolenowy -LA – jest niezbędnym nienasyconym kwasem Omega-6 z niego są wytwarzane wtórnie kwasy : GLA – Gamma-linolnolowy (Gamma Linolenic Acid) i AA – kwas Arachidonowy (Arachidonic Acid)
– AA-kwas Arachidonowy – powszechnie uważany jest za prozapalny i w rzeczywistości jest podstawowym materiałem do tworzenia substancji zapalnych ale proces ten jest kontrolowany przez inny Omega-6, GLA.
– jest głównym składnikiem budulcowym naszych błon komórkowych
– GLA-Gamma-linolnolowy – ma silne właściwości przeciwzapalne i powstrzymuje procesy enzymatyczne zmieniające kwas AA w prozapalne metabolity, powstaje z niego prostaglandyna PEG-1 o bardzo silnych właściwościach prozdrowotnych i przeciwzapalnych : rozszerza naczynia krwionośne co powoduje spadek ciśnienia tętniczego zmniejsza agregację płytek co daje lepszy przepływ krwi, reguluje działanie układu immunologicznego, hamuje produkcję cholesterolu, hamuje enzymatyczne przekształcanie AA w substancje zapalne(4).
W świetle obecnych badań przyjmuje się że kwasy Omega-6 spełniają dużo większą rolę niż Omega-3. Aby wywołać znaczące działanie biologiczne Omega-3 muszą być podawane z Omega-6 natomiast te drugie działają bez obecności Omega-3 (4). Jednym z najważniejszych argumentów dla prawidłowej podaży kwasów omega niech będzie fakt, że AA stanowi 10% wszystkich tłuszczów w ludzkim organizmie,co sprawia że kwasy Omega-6 są dominującą frakcją tłuszczy w naszym ciele. Fakty te niestety nie przekładają się na zalecane ilości Omega-3 w diecie czy suplementacji.
Kwasy nienasycone Omega-9
Kwasy tłuszczowe omega-9 do tej grupy zaliczamy głównie kwasy jednonienasycone, co oznacza, że mają tylko jedno podwójne wiązanie, na dziewiątym atomie węgla od końca omega cząsteczki kwasu. Ale też mamy kwasy wielonienasycona jak np. bardzo ciekawy kwas miodowy.
Kwas oleinowy (łac. acidum oleicum) – najbardziej znany kwasem tłuszczowym omega-9. Dobrym źródłem omega-9 jest oliwa z oliwek (100 gramów oliwy zawiera 83 gramy), orzechach nerkowca, włoskie, migdały, awokado i tran rybi.
– wpływa ochronnie na serce, układ krążenia i zmniejsza ryzyko zachorowania na miażdżycę poprzez zmniejszenie stanów zapalnych, obniżenie ciśnienia krwi i poprawę profilu lipidowego .
– pomaga kontrolować masę ciała, zmniejsza apetyt i zapewnienie uczucia sytości
– działa przeciwzapalnie na cały organizm co może pomóc w zmniejszeniu ryzyka chorób przewlekłych, nowotworów i chorób sercowo-naczyniowych
– stosowany w kosmetyce dla poprawy wilgotności skóry, przeciwzapalnie i przeciwutleniająco, spowalnia proces starzenia się skóry
Kwas nerwonowy – jednonienasycony tłuszcz omega-9, występuje w tranie rybim, orzechach makadamia. W znacznych ilościach znajduje się w istocie białej mózgu i rdzenia nerwowego. Występuje w osłonkach mielinowych aksonów.
Wykorzystanie w zapobieganiu i leczeniu chorób neurodegeneracyjnych między innymi chorobę Alzheimera, chorobę Parkinsona, stwardnienie zanikowe boczne. Wpływ na długowieczność.
Kwasem eikozatrienowym (kwas miodowy)- wielonienasycony, co stanowi wyjtek wśród Omega-9, znajdujemy go głównie w tkance chrzęstnej. Trwają badania nad wykorzystaniem go przy wspomaganiu chemioterapią i w walce z rakiem.
Kwas erukowy – najbardziej kontrowersyjny z Omega-9, znajduje się głównie w olejach z nasion rzepaku i gorczycy. Przyjmowanie zbyt dużych ilości tego związku w oleju rzepakowym jest toksyczne. Powoduje stłuszczenie narządów miąższowych głównie wątroby i uszkadza mięsień sercowy. Dlatego w niektórych krajach wprowadzono obostrzenia w stosowaniu oleju rzepakowego. Osobiście odradzam jego stosowanie w diecie.
Generalna zasada przy stosowaniu olejów zawierających kwasy Omega-3,-6-9 w diecie jest umiar w ich spożyciu i zachowanie odpowiednich wzajemnych proporcji w ich stosowaniu. Przy obecnym stanie wiedzy uważa się że idealna dieta powinna składać się z proporcji 1:6:1 lub nawet wyższej podaży Omega-6.
Nadmierne spożywanie oleju z kwasami Omega a szczególnie suplementów z wyizolowanymi składnikami może powodować liczne zaburzenia i choroby :
– wpływu omega 3 na wzrost ryzyka migotania przedsionków, prawdopodobnie mechanizm opiera się o wpływ na kanały jonowe w komórkach, co może zmieniać potencjał czynnościowy komórek w sercu(5,1)
– zaobserwowano zwiększoną skłonność do krwawień z nosa i dróg moczowych oraz zwiększoną śmiertelność z powodu udaru krwotocznego.
– wpływ na zwiększenie zapotrzebowania na insulinę, wzrost stężenia hemoglobiny glikowanej (HbA1C) a także wzrost stężenia glukozy na czczo i po posiłku u pacjentów z cukrzycą
– duże spożycie tłuszczów omega-6 przy niedostatku tłuszczów wielonienasyconych omega-3 sprzyja rozwojowi raka piersi po menopauzie, stymulują wzrost nowotworów prostaty, przyspieszają postęp histopatologiczny i zmniejszają przeżywalność pacjentów z rakiem prostaty(7)
– nadmiar olejów z Omega w diecie może powodować przemijające dolegliwości gastryczne takie jak np. nudności, wymioty czy biegunkę.
Nie będę tutaj się rozpisywał szczegółowo o wszystkich zaletach i funkcjach jakie pełnią kwasy Omega w organizmie człowieka, możecie Państwo to znaleźć w wielu artykułach publikowanych w internecie czy czasopismach specjalistycznych. Zależy mi bardziej żeby uświadomić Państwu kilka faktów, czasem mało znanych związanych z tą grupą substancji odżywczych i ich właściwościami .
A mianowicie :
1. Są to kwasy nienasycone czyli niestabilne ulegające szybko przemianie w substancje szkodliwe dla naszego organizmu. Dlatego nigdy nie używamy olejów rafinowanych gdyż ten proces niszczy ich strukturę i w tej postaci są szkodliwe.
2. Oleje z kwasami omega -3-6- 9 można używać tylko z pierwszego tłoczenia na zimno ( temperatura do 50 C) i powinny być stosowane też tylko na zimno, do picia ( rybi tran ),dressingi do sałatek i w innych potrawy serwowane na zimno.
3. Z tych samych powodów co wyżej podane, jeśli smażymy, dusimy czy grillujemy ryby czy owoce morza kwasy EPA i ADH w nich zawarte stają się bezużyteczne a wręcz szkodliwe gdyż przechodzą w formy utlenionej nie wspominając o oksy cholesterolu.
4. Dlatego ryby jemy w formie surowej (sushi, sashimi) ewentualnie lekko sparzone na parze jak to robią Japończycy. Jedzmy surowe solone śledzie w zalewie octowej z cebulką a nie grilowane czy smażone łososie i tuńczyki. Będzie to zdrowsze i tańsze.
5. Co do ryb, to już z innego powodu jedzmy tylko te najmniejsze jak szprotki, śledzie czy makrele z akwenów czystych biologicznie (morza północne, arktyczne) z uwagi na mała zawartość metali ciężkich i ksenobiotyków. Nie jedzmy łososi, tuńczyków i innych dużych ryb drapieżnych, długożyjących będących końcowym ogniwem w łańcuchu pokarmowym. Przez długie lata życia w ich organizmach kumulują się bardzo znaczne ilości metali ciężkich głównie rtęci, ołowiu i kadmu co na pewno nie służy naszemu zdrowiu.
6. Zdecydowanie lepiej jest spożywać w formie suplementu oleje z ryb gdyż podczas produkcji są one specjalnie oczyszczane z metali ciężkich poprzez filtrację. Z najlepszych oleji ze względu na duża zawartość Omega-3 powiązanych z fosfolipidami (lepsze wchłanianie) polecam olej z kryla, wada jest cena. Dodatkową zaletą tranu jest fakt, że posiada on w sobie witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A,D,K,E) w odpowiednich proporcjach. Także prawidłowa proporcja EPA do ADH jest zachowana. Posiada on też kwasy Omega-6, które z uwagi na efekty biologiczne powinny być stosowane wspólnie z innymi Omega. W tym przypadku występuje wzajemna synergia w działaniu wszystkich składników oleju rybiego. Nie polecam przyjmowania wyizolowanych kwasów EPA czy DHA w formie suplementów, gdyż sam proces ich izolacji może znacznie zmienić ich strukturę i w końcowym efekcie wpływ na organizm. Poza tym zalecane i stosowane dawki są nieraz 100 krotnie wyższe niż ilości kwasów Omega-3 wytwarzanych w organizmie, co przy dłuższym stosowaniu prowadzi do zatrucia. Efekty tego szkodliwego działania utrzymuje się do roku po zaprzestaniu suplementacji (3)(7)
7. Nie bójmy się Omega-6, mogą być prekursorami procesów zapalnych ale czy nikt wam nie powiedział, że te procesy w organizmie są potrzebne. A jak działa system odpornościowy w przypadku infekcji, to on wyzwala największe procesy zapalne i stres oksydacyjny. To nasz układ odpornościowy wywołuje gorączkę, produkuje cytokiny i wywołuje wybuch oxydacyjny w celu pozbycia się patogenów. Ważne jest żeby wiedział kiedy ma skończyć, by nie powodować przewlekłych stanów zapalnych czy chorób z autoagresji. Na podobnej zasadzie działa kwas arachidonowy-AA, którego działanie prozapalne jest kontrolowane przez pozostałe Omegi.
8. Dlatego potrzebna jest równowaga pomiędzy omegami czyli ich stężenie wzajemne powinno być odpowiednie do roli jaką odgrywają w organizmie. Omega-3 działa modelująco na prozapalne działanie Omega-6 powoduje jego wyciszenie w odpowiednim momencie, jest modulatorem zapalenia. Od wielu lat naukowcy starają się określić odpowiedni stosunek pomiędzy tymi związkami. Obecne zalecenia rekomendują proporcje na poziomie 1:2 ewentualnie 1:4 omega-3 do omega-6. Ale jeśli spojrzymy na potrzeby organizmu w tym zakresie to stosunek wzrasta do 1:10 a nawet wyższy (2). Ilość Omega-3 potrzebna dla normalnego funkcjonowania organizmu wynosi około 1% masy ciała, zaś Omega-6 wchodzący w skład wszystkich błon komórkowych organizmu stanowi 10% masy ciała. Z tego też powodu, uważam że rekomendowana we wszystkich mediach suplementacja preparatami Omega-3 głównie EPA i DHA jest bardzo zawyżona i potencjalnie może być szkodliwa. Badacze ludów arktyki zauważyli poza prozdrowotnym działaniem tranu rybiego że przy jego nadmiernym spożywaniu jak i samych ryb dochodziło do epizodów krwawień z nosa i dróg moczowych, obfitych i przedłużających się krwawień u kobiet oraz zwiększoną śmiertelność z powodu udaru krwotocznego, co było spowodowane nadmiernym rozrzedzeniem krwi spowodowanym działaniem Omega-3.
9. Dodatkowym pozytywem przemawiającym za dostarczaniem do organizmu kwasów Omega-6 jest mało znany fakt że w procesie biochemicznym przekształca się on w prostaglandynę PEG 1, która działa na nasz układ sercowo naczyniowy hamując agregację płytek i zapobiegając zatorom czy miażdżycy, o czym pisałem już wcześniej.
Jedynym sposobem zachowania zdrowia jest jedzenie tego, czego nie chcesz jeść, picie tego, czego nie lubisz, i robienie tego, na co nie masz ochoty. Mark Twain
Te punkty stanowi w moim mniemaniu podstawę praktycznych informacji i wskazań do stosowania kwasów Omega dla podtrzymania naszego zdrowia i długowieczności.
Dark Oro.
.
PODSUMOWANIE:
1. Jedynye Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe to LA – Omega-6 i ALA – Omega-3.
2. Nie nadużywajmy suplementacji Omega-3: EPA i DHA. Zalecane obecnie dawki są 100 krotnie wyższe niż ilości produkowane przez nasz organizm, co przy dłuższym stosowaniu prowadzi do zatrucia.
3. Oleje wielonienasycone czyli wszystkie Omegi jemy tylko na zimno, z pierwszego tłoczenia i świeże.
4. Smażone, grillowane ryby są dla naszego organizmu bardzo szkodliwe, jemy tylko na surowo jak Japończycy.
5. Konserwy rybne omijamy z daleka, szerokim łukiem.
6. Tran rybi albo z kryla jest najlepszym, najbardziej zrównoważonym źródłem wszystkich Omega i witamin z grupy ADEK. Pijmy go z umiarem, a będziemy zdrowi jak ryba.
7. Stosunek przyjmowanego między Omega-3 a -6 nie powinien być zbyt niski. Optymalny powinien wynosić 1:10 jak w organizmie.
8. Omega-6 to nie tylko proces zapalny powstaje z nich np. prostaglandyna PEG-1 chroniąca nasze naczynia i serce.
9. Nie zaniedbuj Omega-9 szczególnie oliwy z oliwek Extra virgin.
10. Olej lniany to dobre źródło Omega-3 dla kobiet ale nie dla mężczyzn, słabo go przetwarzają. Panowie lepiej pijcie tran i jedzcie sushi(3).
11. Tłuszcz mleczny w kobiecym mleku zawiera duże ilości Omega-3 niezbędne dla rozwoju mózgu dziecka. Dlatego drogie Panie jeśli chcecie mieć mądre dzieci z wysokim IQ karmijcie je piersią(8).
LITERATURA:
„Druga twarz tlenu” – Grzegorz Bartosz
„Odżywianie i zdrowie: podręcznik dla profesjonalistów” – Norman J. Temple, Ted Wilson
„Odżywianie i zwyrodnienie fizyczne” – Weston A. Price
„Ukryte terapie” – Jerzy Zięba
ARTYKUŁY NAUKOWE:
1. Harris WS, Mozaffarian D. Omega-6 fatty acids and risk for cardiovascular disease. Circulation. 2009
2. Spector A.A. Plasma Free Fatty Acids and Lipoproteins as Sources of Polyunsaturated Fatty Acid for the Brain. Journal of Molecular Neuroscience 2001;
3. Cohen F, Delarue J. Fish-oil supplementation reduces stimulation of plasma glucose fluxes during exercise untrained males. British Journal of Nutrition 2003;
4. Horrobin D.F. Nutritional and medical importance of gamma-linoleic acid Prog. Lipid Res. Vol.31, 1992
5. Huh JH, Jo SH. Omega-3 fatty acids and atrial fibrillation. Korean J Intern Med. 2023
6. Filion KB, El Khoury F, Bielinski M, Schiller I, Dendukuri N and Brophy JM,. Omega-3 fatty acids in high-risk cardiovascular patients: a meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Cardiovascular Disorders 2010,
7. Yong Q. Chen. Modulation of prostate cancer genetic risk by omega-3 and omega-6 fatty acids. „The Journal of Clinical Investigation”. 2007.
8. Hahn-Holbrook J., Fish A., Glynn L.: Human milk omega-3 fatty acid composition is associated with infant temperament. Nutrients. 2019.
